Izba ds. Rozstrzygania Sporów w FIFA (DRC) podjęła decyzję w sprawie sporu pomiędzy Andrew Websterem a jego byłym klubem Heart of Midlothian. Andy Webster jako pierwszy gracz z pełnym sukcesem powołał się na Art 17 Regulacji FIFA dotyczących Transferów i unieważnił swój kontrakt opuszczając Hearts of Midlothian. Art. 17 pozwala zawodnikom rozwiązać kontrakt po upływie ustalonego okresu ochronnego. Dla graczy poniżej 28 lat okres ochronny wynosi 3 lata trwania kontraktu dla tych w wieku 28 lat i więcej w momencie podpisywania kontraktu, okres ochronny wynosi 2 lata.

Art. 17 został po raz pierwszy wprowadzony we wrześniu 2001 roku po tym jak coraz częściej pojawiały się uwagi Komisji Europejskiej, że istniejący system transferowy zakazywał swobodnego przepływu pracowników, tak jak było w innych typach pracowników w UE. FIFPro reprezentujący prawa wszystkich zawodników w Europie, z pełnym sukcesem argumentował że piłkarze są specjalnym przypadkiem i pracowało wspólnie z FIFA i Komisją Europejską nad projektem, który znalazł by system wyznaczający równowagę pomiędzy stabilnością kontraktu a swobodą przepływu zawodników. Jako rezultat tych dyskusji Art. 17 został wprowadzony w 2001r. w Regulacjach FIFA dotyczących Statusu i Transferu Zawodników.

Spór powstał w maju 2006 roku, kiedy Webster unieważnił swój kontrakt, po tym jak został został odstawiony do gry w pierwszym składzie z tego powodu nie osiągnięcia porozumienia co do przedłużenia kontraktu. Z tego powodu, że Webster był związany jeszcze przez 1 rok kontraktem, istniało prawdopodobieństwo, że będzie musiał zapłacić odszkodowanie za unieważnienie kontraktu.

Panel DRC uzgodnił, że odszkodowanie będzie wynosiło 625 tysięcy funtów należnych klubowi Hearts. Wynosi to dużo mniej niż zażądana przez Hearts kwota 5 milionów funtów lecz więcej niż pozostająca wartość kontraktu. Z tego powodu Webster rozważa apelację od tej decyzji.

Andy Webster komentuje: “Kiedy piłkarz przestaje robić to co mu sprawia największa przyjemność czyli grać w piłkę nożną, próbuje znaleźć rozwiązanie tej sytuacji. Teraz kiedy sprawa została rozwiązana mogę znów skupić się na grze. Ta sposobnością, chciał;bym podziękować Światowemu Związkowi Piłkarzy FIFPro i Fraserowi Wishartowi, który wspierał mnie i doradził takie rozwiązanie. Mam także nadzieję, że rozwiązanie tej sprawy pomoże i przyniesie korzyści piłkarzom, którzy znaleźli się w podobnej sytuacji w jakiej ja znalazłem się w Hearts.”

Częścią sporu pomiędzy Websterem a Hearts była kwestia czy Webster zgłosił Hearts w odpowiednim czasie swoje odejście, lecz jest to kwestia odpowiedniej interpretacji. Zasady FIFA i jej przepisy mówią, że odpowiednie zawiadomienie o odejściu musi być dokonane w ciągu 15 dni od ostatniego meczu sezonu. Ostatnim meczem Hearts w sezonie 2005/2006 był mecz finałowy Pucharu Szkocji. Webster właściwie zawiadomił Hearts o swojej decyzji w ciągu 15 dni od tego meczu. Jakkolwiek Hearts twierdził, że ostatni ligowy mecz powinien być uznawany jako ostatni mecz. Ponieważ finał Szkockiego Pucharu był meczem zamykającym sezon szkockich rozgrywek od ponad 100 lat, uzasadnione jest stwierdzenie, że Webster zgłosił swoje odejście we właściwym czasie.

DRC miało inną opinię na ten temat, ponieważ jednak reguły nie są jasne, DRC ograniczył sankcje dyscyplinarne do zawieszenia Webstera w 2 meczach rozgrywek w następnym sezonie. To następny argument przemawiający za tym dlaczego Webster rozważa decyzję o apelacji.

Bardziej istotny jest fakt, że DRC przy ustaleniu odszkodowania wzięło pod uwagę średnią wartości kwoty pozostającego kontraktu z Hearts oraz pensji Webstera otrzymywanej przez niego od nowego klubu Wigan w pierwszym sezonie i pomnożyło w ten sposób otrzymana kwotę razy 1,5.

W swych rozważaniach DRC nie wzięło pod uwagę oficjalnej oferty złożonej przez angielski klub zawodnikowi, co było jednym z elementów na których opierały się argumenty klub Hearts. DRC nie została również przekonana co do włączenia do ogólnej sumy odszkodowania wydatków prawnych, opłat pobieranych przez agentów i strat handlowych.

Jest logiczne nie brać pod uwagę w rozważaniach nowego kontraktu ponieważ nowy kontrakt został podpisany po tym jak stary kontrakt został unieważniony. Nie istnieje bowiem związek między starym kontraktem podpisanym przez Webstera i Hearts a jego kontraktem z nowym klubem.

Nie było również istotnego powodu aby pomnożyć otrzymaną sumę razy 1,5. W tym wypadku współczynnik zastosowany do obliczeń powinien wynieść 1. W rzeczywistości to Hearts naruszył postanowienia kontraktu, co mogło być przyczyną zmniejszenia odszkodowania.

Jednocześnie należy zauważyć ze w związku ze sprawą pozostają nie rozstrzygnięte 3 kwestie, które mogłyby być podniesione przed Trybunałem Arbitrażowym ds. Sportu (CAS):

1. czy nowy kontrakt powinien być wzięty pod uwagę, w sytuacji kiedy nowy kontrakt został podpisany po tym jak stary kontrakt został już unieważniony ?
2. czy 15 dniowy termin zgłoszenia o odejściu z klubu rozpoczyna się po ostatnim meczu ligowym drużyny czy po ostatnim oficjalnym meczu sezonu (np.finał pucharu) ?
3. czy gracz może być uznany winnym zerwania kontraktu gdy prezes jego klubu zakazał mu gry dopóki nie przedłuży swojego kontraktu ?

Więcej informacji dla członków Polskiego Związku Piłkarzy

Zespoły klubowych rezerw rosną w siłę

Coraz częściej mamy do czynienia z dyskryminacją i moralnym upokarzaniem piłkarzy przez te kluby, które nie potrafią wywiązać się z postanowień zawartych zawodnikami kontraktów o profesjonalne uprawnianie piłki nożnej. Po części wynika to z niewydolności polskiego systemu licencyjnego, ale to już temat na inną równie ciekawą dyskusję. Remedium na niezłomną postawę zawodników, którzy nie chcą zgodzić się na niekorzystną dla nich propozycję renegocjacji warunków kontraktu, kluby znalazły w treści § 22 ust. 2 Uchwały Zarządu PZPN nr III/39 w sprawie statusu polskich piłkarzy oraz zmian przynależności klubowej. Przepis ten stanowi, że „Klub zobowiązuje się do powstrzymania od działania na szkodę zawodnika, także w przypadku obniżenia przez niego formy sportowej. Powyższe nie wyklucza przeniesienia zawodnika do zespołu rezerw”. Nadużycie ostatniego zdania powyższego przepisu powoduje, że w polskich ligach jak przysłowiowe grzyby po deszczu rozkwitają kolejne tzw. „Kluby Kokosa”, tworzone na wzór formuły zastosowanej w Polonii Warszawa wobec Daniela Kokosińskiego, a czołowi dotychczas zawodnicy coraz liczniej zasilają rozgrywki Młodej Ekstraklasy

Niestety pomimo licznych apeli Polskiego Związku Piłkarzy, władze Polskiego Związku Piłki Nożnej, nie podejmują żadnych formalnych działań zmierzających do wyeliminowania powyższych praktyk. W ten sposób władze federacji tolerują zatem powszechnie stosowane przez kluby praktyki odsuwania zawodników do drużyn rezerw, jako formę nacisku w celu renegocjacji warunków kontraktu lub formę szykany, w wypadkach, gdy zawodnik na taką renegocjację warunków kontraktu zasadnie nie wyraża zgody.

Indywidualne treningi organizowane niemalże od świtu do późnych godzin wieczornych, rozplanowane w taki sposób aby były one dla zawodników jak najbardziej uciążliwe, trwałe odseparowanie piłkarzy od zespołu, przesuwanie zawansowanych wiekowo graczy do rozgrywek Młodej Ekstraklasy, straszenie zawodników karami finansowymi za każdą wypowiedź podjętą w obronie ich praw, stają się niestety powszechną praktyką. W wypadku zawodników, których łączy z klubem kontrakt zawarty w formie umowy o pracę nazwalibyśmy te zachowania bez wątpienia dyskryminacją lub mobbiniem. Szkopuł jednak tkwi w tym, iż w znakomitej większości kontrakty łączące zawodników z klubami piłkarskimi przyjmują formę umów cywilnoprawnych, co z kolei powoduje, iż praktyki stosowane przez kluby nie podlegają ocenie co do ich zgodności z przepisami prawa pracy, przez co - przynajmniej pozornie - wydają się być bezkarne.

Polski Związek Piłkarzy reprezentując zbiorowe interesy zawodników manifestuje swój zdecydowany sprzeciw wobec tolerowania powyższych praktyk, które nie tylko naruszają prawa zawodników, ale również godzą ewidentnie w wizerunek polskiej piłki i negatywnie oddziaływują na proces szkoleniowy młodzieży. Z tego względu PZP zwrócił się do władz polskiej federacji piłkarskiej o podjęcie jednoznacznych i zdecydowanych działań zmierzających do zahamowania upokarzających praktyk podejmowanych wobec tych zawodników, którzy świadomi swoich uprawnień kontraktowych nie chcą przyjąć postawionego im przez klub ultimatum natychmiastowego rozwiązania kontraktu, z tego tylko względu, iż dalsze kontynuowanie umowy obliguje klub do zapłaty należnego zawodnikom wynagrodzenia. Jedną z możliwości istotnego ograniczenia tego typu haniebnych praktyk dyskryminacyjnych będzie z pewnością wdrożenie w polskiej federacji wielokrotnie postulowanych tzw. minimalnych wymogów kontraktowych, które niemalże za chwilę zostaną oficjalnie wprowadzone przez UEFA, stając się w ten sposób europejskim standardem. Kolejnym sposobem walki z tego typu praktykami byłoby wprowadzenie postulowanego przez PZP ograniczenia wiekowego zawodników występujących w rozgrywkach Młodej Ekstraklasy, która to zamiast stać się areną rywalizacji młodych piłkarskich talentów, w efekcie powoli przeobraża się w miejsce zsyłki niewygodnych zawodników w średnim wieku.

W którym kierunku zmierzać będą regulacje federacyjne, w tej chwili nie sposób jednoznacznie przesądzić. Jedno jest pewne dalsze tolerowanie praktyk dyskryminacyjnych wobec zawodników, którzy nie są skłonni renegocjować skądinąd korzystnych dla nich warunków kontraktowych nie powinno mieć miejsca. Wszystko zależy jednak od odpowiedniej reakcji Zarządu PZPN. Póki co stan obecny skutkuje tym, iż zespoły klubowych rezerw permanentnie rosną w siłę. Byleby tylko swoją formą nie zdeklasowały pierwszych klubowych drużyn.

Więcej informacji dla członków Polskiego Związku Piłkarzy

PZPN dyskryminuje polskich piłkarzy

Największym problemem zawodników profesjonalnych w Polsce jest obecnie terminowa wypłata wynagrodzenia kontraktowego. Czarna Księga opublikowana przez FIFPro wskazuje, że niemal 43% polskich piłkarzy nie otrzymuje swojego wynagrodzenia na czas. Przy czym jeśli chodzi o wypłacanie nagród lub premii opóźnienia dotykają już 60% zawodników.

Ponad połowa spraw rozpoznawanych przez Izbę ds. Rozwiązywania Sporów Sportowych przy PZPN dotyczyła w ubiegłym roku wniosków zawodników o rozwiązanie kontraktu z winy klubu, z uwagi na zaległości w wypłaceniu wynagrodzenia.

Jeśli przyjrzeć się podstawie prawnej rozwiązywania kontraktów z winy klubu, czyli art. 14 ust. 6 uchwały Zarządu PZPN z dnia 19 maja 2002 r. nr II/12 stwierdza on, że zawodnik zobowiązany jest do oczekiwania, aż zaległość klubu sięgnie trzymiesięcznego wynagrodzenia, potem konieczne jest wystosowanie wezwania do zapłaty, a dopiero po 30 dniach od jego wysłania można składać wniosek do organu PZPN o rozwiązanie kontraktu.

Z kolei art. 14 Regulaminu FIFA w sprawie statusu i transferów zawodników stwierdza, że kontrakt może być rozwiązany przez każdą ze stron, jeśli istnieje uzasadniona przyczyna. Regulamin ten nakazuje jednocześnie krajowym federacjom przyjęcie przepisów, które, z uwzględnieniem prawa krajowego, zachowują zasadę swobodnego rozwiązania kontraktu przez stronę z ważnej przyczyny. Zgodnie z orzecznictwem FIFA DRC taką uzasadnioną przyczyną z pewnością jest zaległość w wypłacaniu wynagrodzenia.

Kontrakt o profesjonalne uprawianie piłki nożnej może być zawarty albo w formie umowy o pracę albo umowy cywilnoprawnej. W przypadku umowy o pracę, zgodnie z art. 55 § 11 kodeksu pracy pracownik może rozwiązać umowę bez wypowiedzenia (zatem ze skutkiem natychmiastowym) jeśli pracodawca dopuścił się ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 20 listopada 2008 r. (sygn. akt III UK 57/08): „Pracodawca, który nie wypłaca pracownikowi w terminie całego należnego wynagrodzenia, narusza swój podstawowy obowiązek z winy umyślnej, nawet jeśli niepozyskanie środków finansowych na ten cel było przezeń niezawinione.” Jeśli kontrakt jest umową cywilnoprawną, stosuje się do niego odpowiednio przepisy o umowie zlecenia, na podstawie art. 750 kodeksu cywilnego. Art. 746 § 2 kodeksu cywilnego stwierdza, że umowę można rozwiązać w każdym czasie, przy czym jeśli nie ma ważnych powodów przyjmujący zlecenie może ponieść odpowiedzialność odszkodowawczą. Oznacza to, że jeśli zlecający nie płaci umówionego wynagrodzenia umowę można rozwiązać poprzez złożenie stosownego oświadczenia, zaadresowanego do drugiej strony. Oświadczenie takie wywołuje skutek z chwilą jego doręczenia.

Porównując zatem stan prawny ustalony przez PZPN z przepisami FIFA oraz z prawem powszechnie obowiązującym w Polsce, należy uznać, że zawodnik profesjonalny pozostaje niewolnikiem klubu. Pomimo powszechnie gwarantowanej swobody pozostawania w stosunku pracy oraz swobody umów zawodnik nie może sam rozwiązać kontraktu z klubem, jeśli ten nie wywiązuje się z przyjętych zobowiązań.

Wszelkie regulacje prawne (z wyjątkiem przyjętej przez PZPN) umożliwiają swobodne rozwiązanie jakiejkolwiek umowy, jeśli druga strona postanowienia umowy narusza. Nie ma potrzeby oczekiwania na rozstrzygnięcie jakiegokolwiek organu. Podjęcie decyzji o rozwiązaniu kontraktu i złożenie odpowiedniego oświadczenia należy wyłącznie do zawodnika. Oczekiwanie na powstanie trzymiesięcznej zaległości w wynagrodzeniu, a tym bardziej dalsza 30 dniowa zwłoka są zupełnie nieuzasadnione i w kontekście opóźnień w wypłacie wynagrodzenia faworyzują bezpodstawnie kluby.

W większości krajów europejskich nie ma ograniczenia w postaci trzymiesięcznej zaległości. Jedynie orzecznictwo FIFA DRC sugeruje, aby decyzja o rozwiązaniu kontraktu była poprzedzona 2-3 miesięczną zaległością. Każdy pracownik lub zleceniobiorca w Polsce może rozwiązać swoją umowę, jeśli nie uzyska na czas umówionego stałego wynagrodzenia, choćby w części. PZPN poprzez własne przepisy dyskryminuje piłkarzy, zarówno w stosunku do tych grających poza Polską, jak i w stosunku do wszystkich Polaków zatrudnionych na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej.

Więcej informacji dla członków Polskiego Związku Piłkarzy

Umowa o pracę ze sponsorem klubu może okazać się niekorzystna dla zawodnika

W praktyce działalności związkowej spotykamy się z umowami o pracę, które są zawierane przez zawodników z osobami trzecimi, np. ze sponsorami klubu, zaprzyjaźnionymi pracodawcami. Umowy takie jednak są bardzo ryzykowne z punktu widzenia zawodnika, szczególnie gdy pracodawca przestaje płacić wynagrodzenie.

I. Wynagrodzenie należy się za pracę wykonaną.

Zawodnicy bywają zatrudniani przez sponsorów klubu, zaprzyjaźnionych z działaczami pracodawców na etatach specjalisty do spraw marketingu, sprzedawcy, pracownika biurowego lub na innych stanowiskach, na których nie wykonują w rzeczywistości żadnej pracy. Poświęcają się przecież grze w piłkę nożną.

W sytuacji kiedy pracodawca nie wypłaca zawodnikowi wynagrodzenia wynikającego z zawartej umowy konieczny jest pozew do sądu pracy.

Jednak pracodawca ma w tym sporze poważny argument. Zgodnie z art. 80 kodeksu pracy wynagrodzenie należy się za pracę wykonaną. Skoro piłkarz nie przebywał przez 8 godzin dziennie, przez 5 dni w tygodniu w zakładzie pracy jako specjalista do spraw marketingu, sprzedawca, itp., oznacza to, że nie wykonywał pracy. Zatem wynagrodzenie jest nienależne.

Innymi słowy, piłkarz zawierając umowę o pracę ze sponsorem lub z zaprzyjaźnionym w klubie pracodawcą zdaje się całkowicie na jego łaskę co do wypłacania wynagrodzenia.

II. Umowa pozorna jest nieważna – brak tytułu do ubezpieczenia społecznego.

W jednym z wyroków Sąd Najwyższy stwierdził, że „Umowa o pracę jest zawarta dla pozoru (art. 83 k.c. w związku z art. 300 k.p.), a przez to nie stanowi tytułu do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, jeżeli przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a podmiot wskazany jako pracodawca nie będzie korzystać z jej pracy, czyli strony z góry zakładają, iż nie będą realizowały swoich praw i obowiązków wypełniających treść stosunku pracy.” (wyrok z dnia 12 maja 2011, sygn. akt II UK 20/11).

Zawodnicy godzą się na umowy o pracę ze sponsorem, aby stworzyć podstawę do opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Klub wtedy nie ponosi tych kosztów. Jednak umowa, zgodnie z którą zawodnik fikcyjnie pracuje jako specjalistą ds. marketingu, jest nieważna z mocy prawa. Pracodawca w zasadzie nie powinien opłacać składek na ZUS, a w przyszłości okres zatrudnienia dla fikcyjnego pracodawcy nie będzie brany pod uwagę przy ustalaniu emerytury.

Jeśli zawodnik będzie chciał skorzystać z zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego w oparciu o pozorną umowę o pracę powinien się liczyć z tym, że będzie zobowiązany do zwrotu pobranego zasiłku z odsetkami.

III. Umowa o pracę ze sponsorem nie jest rejestrowana przez PZPN.

Należy pamiętać, że zgodnie z art. 12 Uchwały Zarządu PZPN nr II/12 jedynie kontrakt o profesjonalne uprawianie piłki nożnej zawarty z klubem jest dostarczany przez klub do PZPN. Jedynie zobowiązania z takiego kontraktu mogą być skutecznie egzekwowane w ramach struktur związkowych. Niewywiązanie się z obowiązku płacenia wynagrodzenia z takiej umowy w praktyce klub nie interesuje, zatem nie wiąże się z odpowiedzialnością dyscyplinarną. Klub przerzucając ciężar płacenia wynagrodzenia na inne podmioty uchyla się od odpowiedzialności wobec zawodnika i przed Polskim Związkiem Piłki Nożnej. Nie będzie miał również problemu z uzyskaniem licencji na grę w danej lidze.

Podsumowując, zawieranie umów o pracę przez zawodników z osobami trzecimi (sponsorem klubu, podstawionym – zaprzyjaźnionym pracodawcą) jest opłacalne na krótką metę. Klub proponując zawarcie takiej umowę z pewnością ma problemy organizacyjne i finansowe. Zatem zawodnik może się spodziewać również braku wynagrodzenia od podstawionego pracodawcy.

Wydaje się, że czasy kiedy piłkarz zatrudniany był na etacie w kopalni albo w elektrowni minęły wraz z upadkiem komunizmu w Polsce. Od ponad 20 lat żyjemy w realiach gospodarki rynkowej i od klubów należy wymagać profesjonalnego podejścia do praw zawodników których zatrudniają.

Maciej Krzemiński - dział prawny PZP